De Schwarzwaldbahn

De Baden Schwarzwaldbahn, Schwarzwaldbahn in het Duits, onderscheidt zich van andere spoorlijnen in Duitsland dankzij zowel de techniek als het landschap. Vanaf het moment dat de trein het Rijndal verlaat, begint het spoor aan een gestage klim in het Schwarzwald (Zwarte Woud), langs rivierkloven, rond beboste hellingen en door steile rotspartijen. Er verschijnen stenen viaducten die de trein boven valleien met sparren en dennen uittillen, voordat de lijn weer in tunnels verdwijnt.

Hoewel de aanleg ooit als technisch onmogelijk werd beschouwd, begon men in 1863 met de aanleg van de spoorlijn. De ontwerpers kregen te maken met hellingen die niet onderdeden voor die in de Alpen en rotsformaties die bij de minste of geringste verstoring instortten. Tegenwoordig bedient het dagelijkse reizigers en is het een geliefde spoorlijn die toegang biedt tot bergdorpen en -steden, en afgelegen wandel routes.

De lijn verbindt Offenburg met Singen op de Hochrheinstrecke (Hoge Rijnspoorweg). Vanaf Singen reizen de meeste reizigers rechtstreeks door naar Konstanz, wat zorgt voor een doorlopende reis van de riviervlakte naar de oever van het meer. Deze route moet niet worden verward met de Schwarzwaldbahn (Württemberg), die tussen Stuttgart en Freudenstadt loopt en een compleet andere lijn is.

Lees verder om meer te weten te komen over de Schwarzwaldbahn, van tickets en voorzieningen tot wat je onderweg allemaal zult zien tijdens deze schilderachtige trein reis. 

Ideaal voor

• Wandelen, met gemarkeerde routes zoals de Westweg bij Triberg, paden langs de rivier de Brigach bij Villingen en de klim naar de Hohentwiel vanuit Singen

• Watervallen spotten, met als hoogtepunt de Triberg-watervallen in de rivier de Gutach

• Steden in het Zwarte Woud, met goed bewaard gebleven stadsmuren, poorttorens en rijen kleurrijke vakwerkhuizen

• Combinaties van trein en meer, eindigend in Konstanz, waar het station direct aansluit op veerboten en bootverbindingen over de Bodensee

• Spoorwegliefhebbers, in het bijzonder degenen die geïnteresseerd zijn in historische techniek, berghellingen en de aanleg van keertunnels

A.Salmon/GraphHopper/OpenStreetMap

De Schwarzwaldbahn-route.

De Schwarzwaldbahn: de trein

De route

De volledige reis van Offenburg naar Singen en vervolgens naar Konstanz is zo'n 129 kilometer lang en wordt uitgevoerd door Deutsche Bahn (DB). Met de snelste Regional Express-treinen duurt de reis ongeveer tweeënhalf uur. Langzamere regionale treinen verlengen de reistijd tot bijna drieënhalf uur. De meeste regionale treinen rijden rechtstreeks zonder overstap, waardoor de route gemakkelijk in één keer te reizen is. Treinen rijden elk uur, vanaf ongeveer 05:00 uur tot ongeveer 22:00 uur.

Voorzieningen

Regional Express-treinen hebben moderne rijtuigen die allemaal zijn uitgerust met toiletten. De zitplaatsen zijn een mix van standaardrijen en kleine coupés met tafeltjes, met bagagerekken boven de stoelen. Stopcontacten zijn aanwezig in nieuwere treinen, maar niet in elk rijtuig, dus je kunt er het beste niet op rekenen. Er is geen restauratiewagen, dus het is altijd een goed idee om zelf water en iets te eten mee te nemen voor je instapt.

De meeste Regional Express-treinen hebben ook een klein eersteklas gedeelte. De stoelen zijn opgesteld in een 2+1-opstelling, wat zorgt voor meer persoonlijke ruimte en een rustigere omgeving dan de tweede klas. Er zijn geen extra services of catering aan boord, dus de upgrade is puur gericht op comfort.

Lars Steffens/CC BY-SA 2.0

Een Duitse Regional Express-trein.

Tickets

Er zijn verschillende ticketopties voor reizen met de Schwarzwaldbahn.

• Standaard regionale tickets: Vanaf ongeveer € 25 voor de volledige route van Offenburg naar Konstanz. Eerste klas vanaf ongeveer € 35. Geldig op Regional Express-treinen en langzamere regionale treinen.

• Baden-Württemberg-Ticket: Vanaf € 25 - € 33 voor één persoon. Een dag lang onbeperkt reizen met regionale treinen. Geldig op de hele Schwarzwaldbahn. Ideaal voor dagjes uit.

Je kunt je reis onderweg onderbreken met flexibele regionale tickets, zoals standaard dagkaarten, het Baden-Württemberg-Ticket of Interrail –passen. Met vooraf geboekte tickets voor lange afstanden is dit niet toegestaan.

Interrail-passen

De volledige route van Offenburg naar Konstanz is inbegrepen in Interrail-passen. Er zijn geen reserveringen nodig voor regionale treinen in de tweede of eerste klas, wat betekent dat ze veel flexibiliteit bieden om de stopplaatsen langs de route te verkennen. 

Is het de moeite waard de reis te onderbreken? 

Ja, als je de tijd hebt en niet te veel bagage bij je hebt. De meeste stations liggen vlak bij het centrum of bij het startpunt van wandelroutes, waardoor je gemakkelijk kunt uitstappen, de omgeving kunt verkennen en later die dag weer verder kunt reizen.

Voor mooie uitzichten en korte wandelingen biedt Triberg directe toegang tot de watervallen en bospaden boven de stad, terwijl Hausach direct aansluit op wandelroutes langs de rivier de Kinzig. De treinen rijden zo vaak dat een tussenstop de rest van je reis nauwelijks verstoort.

Hungry for Holiday

Het Zwarte Woud. 

De Black Forest Railway: de reis

De lijn begint in Offenburg, gelegen aan de rand van de Rijnvlakte en stijgend naar de randen van het Zwarte Woud. Veel van de omliggende heuvels zijn beplant met wijnstokken die de witte wijnen van Baden produceren, in het bijzonder Grauburgunder en Weißburgunder.

Voor het avondeten in de stad Gasthaus Brandeck serveert klassieke streekgerechten, zoals Maultaschen (gevulde deegtasjes die lijken op ravioli) in bouillon, en hertenvlees met spätzle, een korte eiernoedel, samen met lokale wijnen uit de regio Ortenau. In de ochtend heeft Bäckerei Dreher drie vestigingen in de stad, die vroeg openen voor broodjes met zaden en croissants met roomboter.

Fabio Glunk

Gifiz-See vlak bij Offenburg.

Na het verlaten van Offenburg rijdt de trein het Kinzigdal binnen. Vanuit het raam zie je hoe de wijngaarden plaatsmaken voor beboste hellingen, waarbij de rivier de Kinzig dicht langs het spoor stroomt. Het dal wordt steeds smaller en de stadjes liggen dicht opeengepakt tussen de rivier en de oprijzende heuvels. Kerktorens markeren elke nederzetting voordat de trein weer tussen de bomen verdwijnt.

De eerste noemenswaardige stop is Gengenbach. Het station ligt op een korte, vlakke wandeling van het historische centrum, waar het barokke stadhuis uitkijkt op een breed marktplein omzoomd met kleurrijke vakwerkhuizen, dat regelmatig wordt gebruikt voor lokale markten en seizoensgebonden evenementen. Café Honig ligt direct aan het marktplein tegenover het stadhuis en biedt heerlijke slagroomtaarten, ijs en gebak.

Gargolla/CC BY-SA 3.0

Gengenbach.

Voorby Hausach verandert het landschap naarmate het spoor het meest bergachtige deel binnengaat. Het spoor volgt de rivier de Gutach stroomopwaarts, omringd door dichtbegroeide sparrenbossen. Als je aan de rechterkant zit wanneer je richting Konstanz reist, heb je het mooiste uitzicht over de dalbodem en omhoog naar de viaducten die de lijn over de zijdalen voeren. Om de klim te overbruggen, bouwden ingenieurs 39 tunnels tussen Hausach en St. Georgen, waardoor het spoor geleidelijk in lussen omhoog loopt, inclusief de weidse bocht over het Hornberg-viaduct.

Prolineserver/CC BY-SA 3.0,

Hornberg-viaduct.

Een van de bekendste stops op dit traject is Triberg. Het station ligt halverwege de helling boven het stadje, en vanaf daar leidt een gemarkeerd pad naar de Triberg-watervallen. De Gutach stort hier in een reeks cascades over een totale hoogte van ongeveer 160 meter naar beneden, waarmee ze tot de hoogste watervallen van Duitsland behoren.

Amanpreet Singh

Triberg-watervallen. 

Tussen Triberg en Villingen-Schwenningen bereikt de lijn haar steilste langdurige stijging van net iets meer dan 2 procent. De trein wisselt voortdurend af tussen tunnels en korte open stukken, waar het spoor even op spoordijken of viaducten tevoorschijn komt om vervolgens weer de heuvelwand in te duiken. 

De stad Villingen heeft een middeleeuws centrum dat omsloten wordt door grotendeels intacte stadsmuren. Het station ligt net buiten de oude stad en de route naar binnen voert door een van de historische poorten. Eenmaal binnen is het centrum gemakkelijk te voet te verkennen, met de Münster Unserer Lieben Frau in het midden en kleine straatjes die waaiervormig naar buiten lopen. Voor de lunch, Zum Kuckuck serveert schnitzels, burgers en heeft zelfs een paar veganistische opties.

Steffen Ruder

De torenspitsen van de Münster van Villingen.

Na Villingen laat de spoorlijn het bergachtige deel achter zich en loopt deze over de hoogvlakte richting Donaueschingen. Het landschap opent zich in weidegebied, waarbij langere rechte stukken spoor de bochten en tunnels van de klim door het Zwarte Woud vervangen.

Veel reizigers stappen uit in Donaueschingen om de Donauquelle te bekijken, de bron van de Donau. De bron ligt in de paleistuinen en is omlijst door een cirkelvormig stenen bassin, waarin het water zichtbaar van onderaf opborrelt voordat het verder stroomt. Lage stenen muren en vaste banken omringen de plek, waar je het punt kunt zien waar de Brigach en de Breg samenkomen en officieel worden gemarkeerd als het begin van de Donau. Vanaf het station is de wandeling duidelijk aangegeven en deze duurt ongeveer tien minuten te voet.

Flominator/CC BY-SA 3.0

De Donauquelle (bron van de Donau), Donaueschingen.

Ten zuiden van Donaueschingen bereikt de Schwarzwaldbahn haar officiële eindpunt in Singen, waar deze aansluit op de High Rhine Railway. Singen is een industriestad, gekenmerkt door de indrukwekkende aanwezigheid van de Hohentwiel, een uitgedoofde vulkaankegel die boven de omringende velden uitsteekt. De kasteelruïne op de top is te voet bereikbaar vanuit het stadscentrum en biedt een weids uitzicht over het Hegau-landschap, met de Bodensee en de Alpen zichtbaar bij helder weer.

Nature act/CC BY-SA 3.0,

Hohentwiel, Singen.

Vanaf Singen rijden treinen verder naar het zuiden richting Konstanz. Het laatste traject voert door landbouwgrond en kleine industriesteden, voordat de eerste tekenen van de Bodensee verschijnen tussen woonwijken, jachthavens en scheepswerven. Het station van Konstanz sluit direct aan op de haven, met veerboten, fietspaden en promenades langs het meer die meteen zichtbaar zijn. Een groot deel van het stadscentrum is voetgangersgebied, en de oude binnenstad begint op korte loopafstand van de perrons.

Joshua Kettle

Konstanz.

Als je overnacht, dineer dan bij Brasserie Colette, gerund door Michelinster-chef Tim Raue, dat dicht bij de waterkant ligt en Franse fine dining biedt met lokale ingrediënten.  In de ochtend is Das voglhaus vlak bij de oude binnenstad en combineert een veganistisch café met een kleine, onafhankelijke winkel. Er worden ontbijtgerechten, gebak en uitstekende koffie met biologische ingrediënten geserveerd; een heerlijk ontspannen plek om te pauzeren voordat je je reis vervolgt per veerboot of trein. Wandel voor vertrek langs de haven naar het Imperia-standbeeld, dat een helder uitzicht biedt over het meer richting Meersburg.

Fabian

De Bodensee. 

Verder reizen

Vanaf Konstanz reis je gemakkelijk verder naar Zuid-Duitsland, Zwitserland of Oostenrijk. Er rijden elk uur treinen over de grens naar Zürich via Kreuzlingen, wat net iets minder dan een uur duurt. Zürich is handig als je toegang wilt tot langeafstandstrajecten door Zwitserland, inclusief aansluitingen op de Berninalijn, de Glacier Express-route, of de Golden Pass Line, die allemaal gemakkelijk te bereiken zijn met een eenvoudige overstap in Luzern of Chur.

Als je in oostelijke richting langs de Bodensee reist, kom je in Friedrichshafen en Lindau. Friedrichshafen leent zich uitstekend voor fietsen langs het meer en veerboten, terwijl het eilandstation van Lindau je direct in het historische centrum brengt, waardoor het een geweldige plek is voor een overnachting. Vanuit beide steden zijn er frequente en eenvoudige treinverbindingen naar München.

Reis naar de Bodensee voor een dagtocht met de Black Forest Railway, of bekijk onze treinvakanties in Duitsland. 

Lees over de kunst van slow travel, waarom we zo van de lokale trein houden, of over zes van de mooiste treinreizen in Europa. 

Voor meer slow travel-inspiratie, inzichten in routes over land en insidertips, meld je aan voor onze nieuwsbrief.