In gesprek met Monisha Rajesh

In haar nieuwste project, Moonlight Express, richt Monisha Rajesh zich op de nachttrein, waarin ze de romantiek, magie en incidentele chaos van nachtelijke reizen viert. Omringd door de eikenhouten boekenkasten van Daunt in Marylebone, die op een prettige geografische manier zijn ingedeeld, gingen Monisha en ik zitten om te praten over haar nieuwste publicatie, de renaissance van de nachttrein en hoe ze zich voorbereidt op een nacht op het spoor.

Harriet: Ontzettend bedankt dat je vandaag met me wilde praten. Allereerst zou ik je graag willen vragen waar de inspiratie voor je nieuwste boek, Moonlight Express, vandaan kwam.

Monisha: Nou, die kwam tijdens de lockdown, toen ik zag dat nachttreinen een kleine heropleving doormaakten. Ik begon te merken dat er een paar particuliere bedrijven opdoken. Ik zou nog niet zeggen dat ze al een echte renaissance doormaakten, omdat niemand van ons kon reizen, maar er waren duidelijke aanwijzingen, dus ik hield het in de gaten.

Ik vermoed dat het door de lockdown kwam dat mensen echt gingen nadenken over hoe ze reisden. Mensen waren zich plotseling niet alleen bewust van klimaatverandering, maar ook van de klimaatcrisis. Ze dachten erover na hoe ze zich bewuster door de wereld konden bewegen. Mensen begonnen zich weer te richten op slow travel .

Slow travel heeft altijd al bestaan, maar ik denk dat het sinds de lockdown veel meer op de radar van mensen is komen te staan omdat we ons bewuster zijn van de schade die we het milieu toebrengen. Ik denk dat we ook een groeiend verlangen hebben om weer contact te maken met mensen, op een manier die we zijn kwijtgeraakt door budgetmaatschappijen, hogesnelheidstreinen en die obsessie om overal snel te willen zijn.

Dus ik hield het in de gaten, en de afgelopen vier jaar zag ik dat nachttreinen absoluut een comeback maakten. En de operator die daar echt de leiding in heeft genomen, is Nightjet van de Oostenrijkse spoorwegen. In december 2016 besloot Deutsche Bahn, de spoorwegmaatschappij van Duitsland, om al hun slaaprijtuigen weg te doen. De Oostenrijkse spoorwegen namen ze allemaal over, knapten de hele boel op en veranderden ze in Nightjet. En Nightjet is echt een pionier op het gebied van nachttreinen in heel Europa.

Maar nachttreinen zijn ook gewoon zo leuk. Ze zijn zo veel leuker dan een gewone dagtrein, omdat ze je veel dichter bij elkaar brengen. In dagtreinen ben je toch altijd bezig om van A naar B te komen. Zelfs als het ontspannen, heerlijke reizen zijn, ben je er nog steeds van bewust dat het snel voorbij zal zijn. Maar bij een nachttrein stap je in en weet je dat je 12 uur voor de boeg hebt om te doen wat je maar wilt. Je stapt voorlopig niet uit. Je gaat slapen, je gaat in een restauratierijtuig zitten, je maakt een praatje met mensen in je coupé. Het is een fantastisch cadeau van tijd dat je krijgt in een nachttrein, met die romantiek van het reizen per spoor waarvan ik denk dat dagtreinen die niet hebben.

Harriet Matthews

Harriet: Je zei al dat er steeds meer belangstelling is voor nachttreinen – waarom denk je dat dat zo is?

Monisha: Ik denk dat we nu pas echt zijn gaan kijken naar hoe we ons verplaatsen. Langeafstandsreizen met het vliegtuig zijn tegenwoordig ook erg duur. Mensen hebben minder tijd. Ik denk dat als je aan slow travel begint en de nachttrein neemt, je avontuur al begint zodra je het perron opstapt. Je hoeft niet te wachten tot je op je bestemming bent. Veel mensen willen het gevoel hebben dat ze er al zijn zodra ze aan hun reis beginnen.

En bij nachttreinen is, volgens alle mensen die ik voor mijn boek heb gesproken, de reis zelf de bestemming. Ze maken zich niet echt druk over de staat van de coupé, de high-tech snufjes of wifi aan boord – ze willen gewoon iets voelen waarvan ik denk dat je het niet krijgt van autorijden, de bus of vliegen. Treinen hebben echt iets speciaals. Mensen willen die magie van het reizen weer voelen.

Harriet: Hoe bereid je je voor op een nacht in een nachttrein? 

Monisha: Dat hangt ervan af met wie ik reis en op wat voor soort treinen ik zit. Dat is juist het leuke van nachttreinen. Je hebt zo veel verschillende opties voor wat jou het beste uitkomt. Als je luxe wilt, kun je een heerlijk tweepersoonsbed krijgen met fijne handzeep, vochtinbrengende crème en een douche. Maar er zijn ook budgettreinen, waar je in een gemengde couchette met zes wildvreemden reist. Als ik zo'n reis maak, neem ik oordopjes mee, een oogmasker, wc-papier (want je weet maar nooit!), vochtige doekjes en veel snacks. Zakjes thee. 

Ik ook altijd bedsokken bij me, want ik krijg het snel koud. Je weet nooit wat de temperatuur zal zijn. Sommige treinen zijn zo heet als een vulkaan, andere zijn ijskoud. Ik neem ook een kleine kruik mee – genoeg om het bed op te warmen voordat je erin stapt. Maar eerlijk gezegd heb ik niet veel nodig. Hoe minder spullen je meeneemt, hoe minder je eigenlijk gebruikt.

Harriet: Wat maakt iemand een geweldige reisgenoot op een lange reis?

Monisha: In mijn boek reis ik in elk hoofdstuk met andere mensen. Soms reis ik met mijn kinderen, soms alleen, soms met mijn fotograaf Mark, die ik trouwens 15 jaar geleden in India in een trein heb ontmoet! Maar je hebt iemand nodig zonder remmingen. Iemand die redelijk extravert is. Het kan best een cultuurschok zijn als je nog nooit in een nachttrein hebt gezeten en ineens met vreemden in een coupé slaapt, een gedeelde wc gebruikt en niet per se kunt douchen. Je moet ruimdenkend zijn, niet te flauw, en iemand zijn die graag met mensen praat. Het is onmogelijk om in een nachttrein te zitten zonder een praatje te maken, of het nu met iemand is die in de gang voorbijloopt, in de restauratiewagen, of met je coupégenoten.

Maar gesprekken in de trein ontstaan heel makkelijk. Het is heel anders dan op welke andere plek dan ook. Je brengt een gesprek al op gang met de kleinste dingen. Het kan al beginnen met de vraag "weet je hoe laat we aankomen?" en ineens heb je het over de problemen in de wereld, over scholen en je levensverhalen.

Harriet: Hoe breng je je eerste ochtend door in een nieuwe plaats?

Monisha: Het kan lastig zijn, vooral met kinderen, om om 7 uur 's ochtends aan te komen en nergens heen te kunnen. Maar een van mijn dierbaarste herinneringen is dat ik aankwam in Wenen en binnen 20 minuten voor De Kus, van Klimt, in de Belvedere stond. Ik was het station binnengereden, had 15 minuten gelopen, en ineens stond ik voor dit iconische schilderij, met een koffie in mijn hand, en dacht: "dit is magisch". Nachttreinen komen vrijwel altijd aan in het hart van de stad – je bent zo snel in een museum, galerie of café. Dat gemak maakt zo'n verschil.

Harriet: Wat zit er meestal in je koffer?

Monisha: Ik kan me de laatste keer dat ik met een koffer reisde niet eens herinneren! Voor treinreizen gebruik ik een middelgrote rugzak, omdat ik niet houd van dat onhandige gedoe met rolkoffers.

Comfortabele sneakers, opvouwbare ballerina's, een Kindle (ik ben dol op hardbacks, maar die zijn te zwaar). Concealer, vaseline en misschien wat blush als ik er 's ochtends als een zombie uitzie en niet geslapen heb. Maar eigenlijk neem ik heel weinig mee. Hoe lichter, hoe beter. Een fleecevest met rits en een mooie bodywarmer eroverheen kunnen je er net wat netter uit laten zien.

Harriet: Helemaal mee eens! Ik merk vaak dat ik er eerder spijt van heb dat ik te veel heb ingepakt dan te weinig.

Monisha: Ja. Ik ben in mei eigenlijk gaan interrailen met mijn kinderen, 10 dagen lang, gewoon met z'n drietjes. Ze waren toen zeven en vijf. Ik liet ze allebei een klein rugzakje meenemen met al hun kleren erin en zei: “wat je meeneemt, draag je zelf”. Ik heb hun tassen geen één keer gedragen. Ze droegen ze zelf en stelden er geen vragen over. Het is verbazingwekkend hoe zelfstandig kinderen zijn als je ze de ruimte geeft. Ik hoop dat dat zo blijft als ze ouder worden.

Harriet: Hoe vond je het om met kinderen met de nachttrein te reizen?

Monisha: Nou, eigenlijk heel makkelijk. Mijn man vroeg me nog: 'Weet je zeker dat je dit wilt doen?'. En dat wisten we! We hadden coupés alleen voor vrouwen geboekt van Nice naar Parijs, en die van Wenen naar Rome. Ze waren echt geweldig. Kinderen zijn gewoon dol op stapelbedden! Er is voor hen zo veel te zien, zowel buiten het raam als binnen in de coupé, dus ze verveelden zich geen moment. Mensen zijn ook heel lief voor kinderen. Bovendien zijn kinderen een fantastische manier om het ijs te breken met anderen.

Harriet: Hoe zou je je perfecte reis omschrijven?

Monisha: Er zou in ieder geval een restauratiewagon in moeten zitten, het kloppende hart van een nachttrein. Dat is de plek waar iedereen samenkomt; zelfs als ze niet eten, zoeken ze gewoon gezelschap en iemand om bij te zitten. Idealiter een eigen badkamer en een geweldig landschap. Geef mij een kop thee en een prachtig uitzicht, meer heb ik niet nodig.

Harriet: Je bent op fantastische plekken geweest. Is er nog een plek of reis die op je verlanglijstje staat?

Monisha: Ik heb nog geen enkele reis in Afrika gemaakt. Dat is denk ik een bewuste keuze, omdat ik ze bewaar voor een boek ergens in de toekomst...

Harriet: Je hoort het hier voor het eerst! Heel erg bedankt voor het gesprek, Monisha.

Monisha: Jij bedankt — het was echt heel leuk.

Harriet Matthews

Monisha's favoriete routes

Nachttrein naar Sicilië

""De nachttrein naar Sicilië is zonder twijfel een van mijn favoriete nachttreinen in Europa, vanwege de heerlijk ouderwetse maar charmante manier waarop de trein de Straat van Messina oversteekt. Met een zacht duwtje, dat passagiers vaak niet eens opmerken, worden de wagons bij het aanbreken van de dag ontkoppeld in de haven van Villa San Giovanni, om vervolgens zij aan zij op een veerboot te worden geplaatst die de oversteek van 20 minuten maakt. De meeste passagiers slapen gewoon door, terwijl anderen naar buiten glippen en het dek op gaan om de zon te zien opkomen boven het Peloritaanse gebergte, terwijl de meeuwen door de lucht krijsen. Aan de overkant worden de wagons weer aangekoppeld en rijdt de trein verder langs de kust, met citroenboomgaarden die aan je voorbijschieten."

Brasov per nachttrein

""Reizen door Transsylvanië is een wilde rit, of het nu zomer of winter is, met landschappen die voortdurend veranderen van meren en dichte bossen naar de weidsheid van boerderijen en velden, met de uitlopers van de Karpaten als een nevel aan de horizon. Toen ik deze route aflegde, las ik Bram Stokers Dracula, dat zich in deze regio afspeelt. Het boek begint met Jonathan Harker die in exact dezelfde trein zit en onderweg dezelfde kastelen en vestingsteden ziet."

Nachttrein naar Lapland

""Weinig treinen hebben alle ingrediënten die samen zorgen voor een echt uitzonderlijk nachttreinavontuur, maar de Santa Claus Express vanuit Rovaniemi heeft het allemaal: dubbeldekkers, een fantastische restauratiewagon waar ze gehaktballen met puree en dampende borden rendierstoofpot serveren, en brede, comfortabele slaapplaatsen met een eigen badkamer. De rails liggen er strak bij en de rit is een soepele, rustige reis. Dit zorgt voor een echt winterwonderland-avontuur met Kerstmis, of een middernachtzon-avontuur in juni of juli, wanneer de Finse meren ideaal zijn om te zeilen, vissen en zwemmen."