In gesprek met Hidden Europe

Vooruitlopend op de lancering van de 18e editie van Europe By Rail: De ultieme gids, praat Harriet Matthews met Nicky Gardner over de geschiedenis van het boek en wat je van de nieuwste editie kunt verwachten.

V: Kun je een korte introductie geven over Hidden Europe?

Mijn naam is Nicky Gardner en ik ben de ene helft van hidden europe, een klein initiatief gevestigd in Berlijn. We zijn al heel lang, vanuit een sterke persoonlijke betrokkenheid van mijzelf en mijn partner Susanne Kries, betrokken bij een reeks projecten om mensen te stimuleren op andere manieren te reizen: verstandiger en bewuster.

Lang geleden, 20 jaar geleden, hebben we een gedrukt tijdschrift opgezet - hidden europe - dat was ontworpen om Europa's culturen en gemeenschappen te verkennen, en dat voortleeft als een online verzameling werk die de diversiteit van Europese levens en landschappen viert. Susanne en ik hebben ook aan verschillende boeken gewerkt, maar het boek dat ons het meest aan het hart ligt is Europe by Rail: De ultieme gids, waarvan de 18e editie later deze maand op 24 oktober verschijnt.

V: Wat voor soort reizen spreekt je aan?

We hebben nooit te veel gepland, om ervoor te zorgen dat reizen die onverwachte ontdekkingen blijft bieden. We vinden het heerlijk om ergens toevallig terecht te komen en te zeggen: 'Hé, dit is een mooie plek, laten we hier niet één nacht blijven, maar drie of vier dagen.' Natuurlijk is dit een enorm voorrecht. Het komt voort uit het feit dat we al meer dan twintig jaar banen hebben waarin we op afstand kunnen werken, waardoor we dit soort beslissingen kunnen nemen en spontaan kunnen handelen. 

We houden er ook van om de tijd te nemen, en we hebben vaak het gevoel dat te veel mensen te snel en te ver reizen. We krijgen een beter gevoel voor de gemeenschap en het landschap als we even pauzeren en onze ziel de tijd geven om ons in te halen.

15 jaar geleden publiceerden we iets genaamd ‘Het Manifest voor slow travel’. We hechtten er destijds niet te veel waarde aan toen we het publiceerden, maar geen enkel ander artikel in de geschiedenis van hidden europe is zo vaak herpubliceerd, en inmiddels vertaald in meer dan een dozijn talen. Ik kan tegenwoordig nauwelijks een ander reismagazine openslaan zonder een of twee van de ideeën tegen te komen die oorspronkelijk in dat manifest stonden. Een van de eerste serieuze recensies van het manifest voor slow travel luidde: 'Dit is een manifest voor reizen over land. Het is een manifest voor de reis.' En dat is helemaal waar. Dat deden we al heel lang daarvoor in hidden europe. Als er één zin was die als een rode draad door de vroege edities van Hidden Europe liep, dan was het wel deze: reizen doet ertoe. 

Reizen doet ertoe, en reizen zijn te belangrijk om alleen maar met het vliegtuig te maken. We hebben geen onwrikbare mening over vliegen, maar we denken wel dat je zoveel mist als je vliegt. Dus vliegen we heel weinig, en bijna nooit binnen Europa. Er is iets wezenlijk gezelligs aan de trein, iets wat je nooit hebt bij reizen met het vliegtuig of de auto. Het mooie van de trein is de momentopname die je krijgt van andere gemeenschappen. Ik kan bijvoorbeeld in Berlijn op de trein stappen, en dan stappen er mensen in voor een korte reis door Slowakije, een langere reis door Hongarije, of een kort sprongetje door de Tsjechië. Ik hoor verschillende talen en spreek met verschillende mensen. Treinreizen zijn geweldig. Ze zijn er om van te genieten en om met volle teugen te beleven.

Vraag: Hoe heb je deze manier van reizen ontdekt?

We hadden allebei een vorig leven waarin we te veel en te snel reisden. Ik werkte in grote organisaties en had de ene dag een vergadering in Nice, de volgende dag in Zürich, en de dag daarna in Londen. Uiteindelijk realiseerde ik me dat het niet echt leuk was. Dat gezegd hebbende, nam ik tenminste altijd de tijd om de omgeving te verkennen,  en mijn hart lag altijd bij het ontdekken van landschappen en gemeenschappen. Hoewel we nu af en toe in mooie hotels verblijven, is onze benadering van reizen vrij nuchter en bescheiden. We kiezen vaak voor eenvoudige accommodaties van lokale eigenaren (met meer nadruk op fijne plekken dan op extravagante hotels), maar we vermijden meestal verblijven op plekken die te luxe. Ik denk dat ik oprecht kan zeggen dat ik in al die jaren dat ik over reizen schrijf, nog nooit één positief woord heb geschreven over een infinity pool!

Vraag: Hoe is het originele Europe by Rail boek tot stand gekomen?

We raakten er in 2007 voor het eerst bij betrokken, in eerste instantie puur als bijdragers aan het boek. We herschreven ongeveer honderd pagina's en realiseerden ons dat het boek zijn beste tijd wel had gehad. Het was gericht op backpackers – en tegen die tijd waren de backpackers overgestapt op goedkope vluchten. 

Mensen die destijds met de trein reisden (zeg in 2007 of 2008) leken veel meer op Byway-klanten: ze hadden vaker een fatsoenlijk pensioen dan een studentenkaart, en reisden eerder met een koffer dan met een rugzak. Dus stapten we naar de oorspronkelijke uitgevers en vroegen of ze er interesse in hadden als wij het boek overnamen, waarna het veranderde in een boek dat volledig door Susanne en mijzelf was geschreven. Het kostte tijd en vele edities, maar dat is wat we hebben gedaan. 

Het is veranderd van een boek dat puur over plekken gaat naar een boek dat meer over reizen gaat. Wat het boek speciaal maakt, zijn de genuanceerde beschrijvingen van de reizen – op hun best zelfs behoorlijk literair. Als je onze nieuwe Franse route in de 18e editie zou lezen, zou je zien dat deze is geschreven in een stijl die alles viert, van Franse filosofische concepten over de natiestaat en het belang van de hoofdstad tot het belang van linzen in het Franse dieet. Dit zijn dingen die je in andere reisboeken niet tegenkomt.

Wat ik wel wil zeggen, is dat als je het boek probeert te gebruiken als dé bron van feiten en informatie, dat dat de plek is waar mensen vaak een beetje vastlopen. Het is interessant, want soms vraagt iemand me of ik een beschrijving van Verona kan schrijven, en natuurlijk kan ik dat. Maar om eerlijk te zijn vind je waarschijnlijk meer informatie over Verona op Wikipedia dan in ons boek. Waar wij goed in zijn, is het beschrijven van de treinreis naar Verona. 

Daarnaast is de tekst vaak behoorlijk uitgesproken. Je bent het misschien niet eens met die meningen, maar je komt vast wel eens een opmerking tegen als: "Kijk hier maar even de andere kant op als je door x of y reist, want de architectuur is niet best". Ik denk dat een boek dat echt een mening geeft iets is wat je niet zomaar van internet plukt, en dat is een van de dingen die we heel bewust hebben geprobeerd te doen.

Vraag: Hoe heeft de 18e editie voortgebouwd op eerdere edities?

Enorm. De trein van Hamburg naar Kopenhagen maakte bijvoorbeeld geen gebruik meer van de Puttgarden-Rodby veerboot, dus moesten we die route herschrijven. De eerste herdruk verscheen in juli 2022, slechts een paar maanden na de publicatie in april, en tegen die tijd zag het boek er al heel anders uit.

Begin 2022 hoopten we dat veel treinverbindingen op de Balkan die tijdens de pandemie waren verdwenen, zouden terugkeren. Routes van Belgrado naar Noord-Macedonië, Griekenland, Bulgarije, Roemenië, Hongarije en Kroatië waren verdwenen, en helaas zijn ze niet meer teruggekomen. In de 18e editie hebben we Belgrado volledig weggelaten, omdat het nu te geïsoleerd ligt van andere routes. Maar in de 19e editie is het er zeker weer bij, misschien in 2026 of wanneer dan ook, want er wordt een gloednieuwe spoorlijn aangelegd door het zuiden van Hongarije naar de grens met Servië.

Ondanks deze verliezen is er aan de 18e editie veel toegevoegd. We hebben onze dekking van Frankrijk aanzienlijk verbeterd, waaronder een route die voor het eerst niet via Parijs loopt. Deze nieuwe route loopt van Caen naar Angers, en dan verder via Saumur, Tours, Bourges en Lyon naar Valence. We hebben ook onze dekking van het zuiden van Polen verbeterd en een route over het Tatragebergte toegevoegd. In Spanje moesten we de route aanpassen vanwege het vervallen van de trein van San Sebastian naar Santiago de Compostela. We hoopten dat deze in 2023 weer zou gaan rijden, maar dat is helaas niet gebeurd.

We hebben ook verschillende van de korte 'Sidetracks'-rubrieken herschreven, meer informatie toegevoegd over het doorkruisen van steden en het gebruik van apps zoals Citymapper aangemoedigd. Nachttreinen zijn een andere grote verandering — hoewel er steeds meer belangstelling voor is, waarschuwen we ook altijd even. Ze zijn niet voor iedereen! De nieuwe editie weerspiegelt de voortdurende veranderingen in de treindiensten en hoe we ons daaraan moesten aanpassen.

V: Over welk deel van de nieuwe editie ben je het meest enthousiast?

In de 18e editie hebben we heel bewust geprobeerd om onze lezers aan te moedigen om, zelfs in gebieden met hogesnelheidstreinen, met lokale treinen te reizen. Het is echt geïnspireerd door onze eigen reizen, waarvan ik er één met Byway heb gemaakt. Eind februari maakte ik een Byway-reis waarbij ik van de Italiaanse grens naar Nice, Marseille en Lyon reisde, en via Savoye naar Zwitserland zonder een voet in een hogesnelheidstrein (TGV) te zetten. Ik zou zeggen dat dit waarschijnlijk een van de sterkste punten is. We hebben zelfs een nieuwe dubbele pagina over hoe je Parijs kunt vermijden, en over een paar van de interessantere treinen die niet via Parijs rijden. We hebben Byway ook erg geprezen, omdat we zien dat Byway met steeds meer vertrouwen klanten helpt om de routes te ervaren die we in opeenvolgende edities van het boek hebben beschreven.

V: Als je een favoriete route uit de 18e editie moest kiezen, welke zou dat dan zijn?

Ik denk nog steeds dat een van mijn favoriete routes in het boek een route is die voor het eerst in de 17e editie verscheen en een beetje is herschreven, namelijk een route langs de zuidkust van de Oostzee. Het is een reis van Hamburg via Lübeck, en dan naar Stralsund en verder naar Polen. Het is een werkelijk prachtige route die volledig met lokale treinen gaat, en die langs plaatsen voert waar Susanne en ik allebei erg van houden. Afgelopen zondag nog hebben we een dagtocht gemaakt naar Stralsund, een van de leukste plaatsen op de route, die toevallig een rechtstreekse treinverbinding heeft vanaf ons plaatselijke station (station Wannsee in de groene zuidwestelijke buitenwijken van Berlijn).

V: Tot slot, jullie worden vaak geprezen om jullie oog voor ongebruikelijke plekken en het reizen buiten de gebaande paden. Hebben jullie tips voor mensen die ook zo willen reizen?

Ja. Stap af van de vliegtuig-mindset die zich voornamelijk richt op grote steden. Echt reizen gaat juist over kleinere plekken. Het gaat om het vinden van dat kleine hotelletje, dat heel eenvoudig kan zijn, vlak naast het station, vaak in een klein dorpje. We zoeken meestal naar plekken die vrij klein zijn en geen hoofdstations hebben. We zeggen altijd dat verblijven in een plaats met slechts 20.000 inwoners leuk is, maar verblijven in een plaats met maar 2.000 inwoners is 10 keer zo leuk. En verblijven in een plaats met 200 inwoners is wel 100 keer zo leuk! 

Dus ga op zoek naar kleine plekken, en onthoud: niet iedereen die dwaalt is de weg kwijt. Dwalen is een verloren kunst. We vinden het geweldig dat je zelfs in landen als Frankrijk, zo op een langzame trein kunt stappen en terecht kunt komen in een klein dorpje in de heuvels en kunt zeggen: 'Hé, dit ziet er prachtig uit. Het is pas vier uur 's middags, dus laten we eens gaan rondkijken of we een slaapplek kunnen vinden. En zo niet, dan hebben we voor vanavond altijd nog een andere plek om naartoe te gaan'.

De 18e editie van Europe by Rail: The Definitive Guide verschijnt op 24 oktober. Je kunt het vooraf bestellen op Amazon, Waterstones of bij elke goede boekhandel. Vermeld bij het bestellen via een lokale boekhandel het ISBN 978-3-945225-04-2. Adviesprijs £ 20,99. Ontdek meer over het boek op www.europebyrail.eu.

Voor meer slow travel-inspiratie, inzichten in overlandroutes en insidertips, meld je aan voor onze nieuwsbrief.